İnsan özgür bir varlık mıdır?

Bir insan doğada sünnetullaha yani Allah’ın bu dünya üzerinde kurmuş olduğu kanunlara göre yaşamını sürdürmektedir. Bu kanunları değiştirmek insanın elinde olan bir şey değildir. Yani insan doğada değiştirilemez kanunlar çerçevesinde özgür değildir. Fakat insan kendi yaptıklarından belli bir dereceye kadar sorumludur. Buna irade özgürlüğü denilmektedir. İrade özgürlüğü de ahlak felsefesini içine alan en temel taştır. Böyle bir irade anlayışı insanı diğer tüm canlılardan ayıran bir özelliktir. Ahlak alanına giren kısmı ise iyi ve kötü davranışlar olarak ayrılmaktadır. Bu davranışlar genel olarak karşılığını diğer dünyada alma gayesi ile gerçekleştirdiğimiz erdemlerdir.

İnsanlar sınırlı bir özgürlüğe sahip iken Allah’ın sıfatları ile de bir ilişki içerisindedir. Bunun nedeni de Allah gücünden sınırlı olarak insana vermiştir. Bu güç Allah tarafından ne kadar verildiyse insan o kadarını kullanabilir. Her ne kadar bu güç Allah tarafından verilmiş olsa da insan bu iyi ya da kötü eylemlerini kendi iradeleri ile gerçekleştirmektedir. Allah’ın sıfatları ile olan alakasına gelince ilk olarak delalet ve hidayetten bahsedebiliriz. Ayetlerde Allah dilediğini saptırır, dilediğini hidayete erdirir kavramları geçmektedir. Bu kavramlar insan için değerlendirildiğinde insan, kendi tercihine bağlı olarak ya yolundan sapar ya da yolunda daim olur. Buna bi örnek olarak, Müslüman olmayan biri İslam dinini araştırır ve bu dinde kendini bulur, İslam’a girmeyi tercih ederse Allah da ona hidayeti nasip eder. Tam tersi bir örnek de Müslüman olan biri başka dinleri araştırır ve kendinde onun doğru olduğunu kabul edip o dine girmeyi tercih ederse Allah da ona hidayeti değil delaleti sapkınlığı vermiş olur.

Sonuç olarak Allah dilediğini bizim seçmiş olduğumuz yöne göre vermektedir. Başka bir sıfata gelecek olursak Allah’ın takdir ve kudret sıfatıdır. Buna göre de kader konusunda bildiğimiz üzere bizim yapacaklarımızı Allah öncesinde takdir etmiştir ve bizler de bunu yaşarız. Ancak Allah’ın önceden biz bu eylemleri yapalım şeklinde bir takdir değil bizlerin bu eylemleri önceden yapacağımızı bildiği için onu takdir etmesidir. Tüm bunlar içerisinde yaptıklarımız Allah’ın bize vermiş olduğu bazı güçler neticesinde kendi irademize, tercihimize göre gerçekleşen eylemlerdir. Yani insan tercih söz konusu olduğunda özgür bir varlıktır.

You may also like...

Bir cevap yazın